Europees Jaar van het Erfgoed, thema van de maand april: "Europese Routes": Pelgrimstekens

Van alle Europese routes, deze maand mei het thema van het Europees Jaar van het Erfgoed, is de pelgrimsroute wel het bekendst.  Een pelgrimsroute is een door bedevaarders gebruikte (wandel)route. De bekendste in Europa is de Camino de Santiago, een netwerk van routes naar het katholieke bedevaartsoord Santiago de Compostela in Spanje, waar zich het graf van de apostel Jacobus bevindt. 

Bedevaartgangers droegen schelpen of kleine medailles en beeldjes (pelgrimsinsignes of pelgrimstekens) op hun kleding. Deze goedkope souvenirs waren meestal gemaakt van lood of tin, en worden bij opgravingen veel teruggevonden. Heel soms is ook een ander materiaal gebruikt, zoals koper, brons, zilver en zelfs goud. 

Ze werden ze in massa geproduceerd. Van de 15.000 insignes die tot nog toe bij opgravingen zijn gevonden, werden er 8.000 in Nederland gevonden, en de meeste daarvan weer in Zeeland. Een bijzondere vorm van een pelgrimsinsigne is het pelgrimsampul.

De voorstellingen variëren van Christus, Maria en talrijke heiligen of hun symbolen tot gebruiksvoorwerpen, planten, dieren, literaire en expliciet seksuele onderwerpen. 

Behalve als draagteken met de afbeelding van een heilige of Christus komen pelgrimstekens voor in de vorm van een (jacobs)schelp, een ampul, een reliekkruisje of andere vormen.

Bedevaartgangers speldden de insignes op hoed of mantel, en bewaarden ze na thuiskomst geruime tijd. Wegens hun ‘kracht’ werden ze in huis opgehangen of onder de drempel begraven.  Pelgrimsinsignes geven niet alleen inzicht in aspecten van de laatmiddeleeuwse volksdevotie, heiligenverering en bedevaartplaatsen, maar leren ons ook iets over de bestemmingen van (straf)bedevaarten, de afstanden die men aflegde, het reisgedrag, economische en culturele relaties.

 


Pelgrimsampul Vervaardigingsdatum   1170-1224  Beschrijving   Pelgrimsampul met verwijzing naar de moord op Thomas Becket; afbeelding van Thomas Becket als bisschop met staf voor zich, tussen twee ridders met geheven zwaarden; twee ophangoogjes; herkomst: Canterbury  Identificatie   5315-01  Soort object   Pelgrimsinsigne/pelgrimsteken  Dataprovider   Provincie Noord-Holland  Materiaal   Lood-tin legering

Pelgrimsampul met verwijzing naar de moord op Thomas Becket

Datering 1170-1224

Materiaal Lood-tin legering

Collectie Provincie Noord-Holland 

Het graf van Thomas Becket was een van de belangrijkste Europese bedevaartplaatsen tot Hendrik VIII in 1538 het schrijn liet vernietigen. Deze tinnen ampul waarin met water aangelengde bloed van de heilige werd bewaard, is waarschijnlijk door een pelgrim naar ons land gebracht. Naar verluidde beschikte dit 'bloed' over een wonderbaarlijke geneeskracht en werd zowel gedronken als op de huid gesmeerd.

Meer informatie


‚Äč Identificatie Titel   Pelgrimsinsigne met "S. Bonifatius + 754 Dockum", met afbeelding Bonifatius, achterop met "1994"  Soort object   devotionalia  pelgrimsteken  Identificatie   RMCC v575c  Vervaardiging Vervaardiger Dekker, Jan Datering   1994 - 1994  Vervaardiging plaats   Dokkum  Fysieke kenmerken Afmetingen   Diameter 4.3 cm  Bron Originele context   https://www.catharijneconvent.nl/adlib/33766 Opent in nieuw venster Dataprovider   Museum Catharijneconvent  Rechten en licenties Gebruiksrecht   http://www.europeana.eu/rights/rr-f/

Pelgrimsinsigne met "S. Bonifatius + 754 Dockum", met afbeelding Bonifatius, achterop met "1994"

Soort object devotionalia pelgrimsteken Identificatie RMCC v575c 

Vervaardiger Jan Dekker

Datering 1994 - 1994

Vervaardiging plaats Dokkum

Fysieke kenmerken Afmetingen Diameter 4.3 cm Bron

Collectie Museum Catharijneconvent  

Meer informatie

 

 

 


Pelgrimsinsigne waarop de vondst van het Mariabeeld, Amersfoort

Soort object devotionalia pelgrimsteken Identificatie ABM m2011

Vervaardiger onbekend

Datering 1475 - 1524 

Bron Originele context https://www.catharijneconvent.nl/adlib/6520

Collectie Museum Catharijneconvent

Meer informatie