Grenzeloos erfgoed

Cultureel erfgoed is ingebed in regio’s, die de nationale landsgrenzen vaak overschrijden. Bij uitstek in de grensregio’s wordt de kunstmatigheid van nationale verschillen duidelijk. Bovendien zijn die landsgrenzen in de loop van de geschiedenis nog al eens verlegd. Hiernaast een tafereel uit de status-quo-tijd, de periode van negen jaar volgend op de Belgische Opstand van 1830, waarin Noord-Brabant grensgebied was tussen twee met elkaar op voet van oorlog staande staten.

In de Collectie Nederland bevinden zich veel objecten die te maken hebben met aanbrengen van mens-bedachte, nationale of regionale grenzen. Het Belasting en Douane Museum beheert bijvoorbeeld artefacten die te maken hebben met internationale smokkel en het bestrijden ervan.

Constantinus Cornelis Huysmans, Een wachtpost met Schutterij op de grenzen, 1832 Constantinus Cornelis Huysmans, Een wachtpost met Schutterij op de grenzen, 1832

Constantinus Cornelis Huysmans, Een wachtpost met Schutterij op de grenzen, 1832

Vervaardiger  onbekend, Kraaiepoot, 1950-1965, Identificatie  31621 


Kraaiepoot bestaande uit twee opeengelaste gebogen stukken plat staal met scherpe punten. Bedoeld om achtervolgende douaniers de weg te versperren.

Collectie Belasting en Douane Museum ​

Vervaardiger  onbekend, Kraaiepoot, 1950-1965, Identificatie  31621, Collectie Belasting en Douane Museum 

Daniël Harkink, Smokkelscène bij de St. Pietersberg, 1942  schilderij, identificatie  02742 , Afmetingen [breedte] 115.5 [cm] [hoogte] 145.0 [cm] , Collectie Belasting en Douane Museum

Smokkelaars met pungel (dubbele jutezak) over de schouder op de voorgrond links, op bergachtige locatie. (St. Pietersberg bij Maastricht).  

Gebruiksrecht http://www.europeana.eu/portal/rights/rr-f.html Deelcollectie accijnzen Biografie Vervaardiger jaar van overlijden 1953

 Daniël Harkink, Smokkelscène bij de St. Pietersberg, 1942  schilderij

Jan Haak, Smokkel van lompen, 1861, Collectie  Belasting en Douane Museum 

Smokkelscène te Kapellebrug bij Hulst aan de Belgische grens. In het midden een veldwachter die een smokkelaar grijpt; uiterst links staat bij een boom een figuur die met zijn handen een lange neus maakt naar de douaneambtenaar; links bij een grenspaal met opschrift Flandria Orientalis (Oost-Vlaanderen) weghollende smokkelaars met een zak (pungel) op de rug; rechts, naast een aangehouden smokkelaar, een douane- ambtenaar (in plaatselijk blad rijks-commies geneoemd) met hoge zwarte hoed, die met een wandelstok (gecamoufleerde sondeerstok?) een pungel met vodden of lompen bewaakt. Op de achtergrond rechts, uitstekend boven de bomen, de toenmalige toren van de Sint Willibrorduskerk te Hulst. Geschilderde tekst (schrijfletter): "He! draagd gij vodden na Belgeland ! Sta ! kerel dat is contraband". Rechtsonder de signatuur: J. Haak van Hulst 1861. In de negentiende eeuw (Algemene Wet van 26 augustus 1822) gold een verbod op uitvoer van lompen of vodden ter bescherming van de eigen economie. Lompen waren nodig voor de eigen papierfabrikage. Aan het einde van de negentiende eeuw werd steeds meer gebruik gemaakt van het nieuwe houtpapier. Het schilderij toont een voddensmokkelscène aan de grens met België bij Hulst (Zeeuws-Vlaanderen). De schilder Jan Haak is zeer waarschijnlijk geïnspireerd door een ware gebeurtenis op 28 maart 1861, waarbij een douaneambtenaar werd gemolesteerd.

Jan Haak, Smokkel van lompen, 1861, Collectie  Belasting en Douane Museum

Scène uit het toneelstuk 'Het dorp aan de grenzen', 1830 , Collectie Rijksmuseum Amsterdam Scène uit het toneelstuk 'Het dorp aan de grenzen' van mr. J. van Lennep, eerst opgevoerd in de Amsterdamse Stadsschouwburg op 22 december, 1830.

Herberginterieur met de Belgische kapitein d'Egelantiers geknield op de grond bedreigd door een man met een hooivork. Centraal een Nederlandse lansier met een jonge vrouw. Ook de andere Belgische vrijwilligers worden te pakken genomen. In het onderschrift verschillende teksten. Bij de prent behoort een sleutel met de namen van de personages.

Scène uit het toneelstuk 'Het dorp aan de grenzen', 1830 , Collectie Rijksmuseum Amsterdam Scène uit het toneelstuk 'Het dorp aan de grenzen' van mr. J. van Lennep, eerst opgevoerd in de Amsterdamse Stadsschouwburg op 22 december, 1830.