Van alle Europese routes, deze maand mei het thema van het Europees Jaar van het Erfgoed, is de pelgrimsroute wel het bekendst. Een pelgrimsroute is een door bedevaarders gebruikte (wandel)route. De bekendste in Europa is de Camino de Santiago, een netwerk van routes naar het katholieke bedevaartsoord Santiago de Compostela in Spanje, waar zich het graf van de apostel Jacobus bevindt.
Bedevaartgangers droegen schelpen of kleine medailles en beeldjes (pelgrimsinsignes of pelgrimstekens) op hun kleding. Deze goedkope souvenirs waren meestal gemaakt van lood of tin, en worden bij opgravingen veel teruggevonden. Heel soms is ook een ander materiaal gebruikt, zoals koper, brons, zilver en zelfs goud.
Ze werden ze in massa geproduceerd. Van de 15.000 insignes die tot nog toe bij opgravingen zijn gevonden, werden er 8.000 in Nederland gevonden, en de meeste daarvan weer in Zeeland. Een bijzondere vorm van een pelgrimsinsigne is het pelgrimsampul.
De voorstellingen variëren van Christus, Maria en talrijke heiligen of hun symbolen tot gebruiksvoorwerpen, planten, dieren, literaire en expliciet seksuele onderwerpen.
Behalve als draagteken met de afbeelding van een heilige of Christus komen pelgrimstekens voor in de vorm van een (jacobs)schelp, een ampul, een reliekkruisje of andere vormen.
Bedevaartgangers speldden de insignes op hoed of mantel, en bewaarden ze na thuiskomst geruime tijd. Wegens hun ‘kracht’ werden ze in huis opgehangen of onder de drempel begraven. Pelgrimsinsignes geven niet alleen inzicht in aspecten van de laatmiddeleeuwse volksdevotie, heiligenverering en bedevaartplaatsen, maar leren ons ook iets over de bestemmingen van (straf)bedevaarten, de afstanden die men aflegde, het reisgedrag, economische en culturele relaties.
Pelgrimsampul met verwijzing naar de moord op Thomas Becket
Datering 1170-1224
Materiaal Lood-tin legering
Collectie Provincie Noord-Holland
Het graf van Thomas Becket was een van de belangrijkste Europese bedevaartplaatsen tot Hendrik VIII in 1538 het schrijn liet vernietigen. Deze tinnen ampul waarin met water aangelengde bloed van de heilige werd bewaard, is waarschijnlijk door een pelgrim naar ons land gebracht. Naar verluidde beschikte dit 'bloed' over een wonderbaarlijke geneeskracht en werd zowel gedronken als op de huid gesmeerd.
Pelgrimsinsigne met "S. Bonifatius + 754 Dockum", met afbeelding Bonifatius, achterop met "1994"
Soort object devotionalia pelgrimsteken Identificatie RMCC v575c
Vervaardiger Jan Dekker
Datering 1994 - 1994
Vervaardiging plaats Dokkum
Fysieke kenmerken Afmetingen Diameter 4.3 cm Bron
Collectie Museum Catharijneconvent
Pelgrimsinsigne waarop de vondst van het Mariabeeld, Amersfoort
Soort object devotionalia pelgrimsteken Identificatie ABM m2011
Vervaardiger onbekend
Datering 1475 - 1524
Bron Originele context https://www.catharijneconvent.nl/adlib/6520
Collectie Museum Catharijneconvent